Chiller ve HVAC sistemlerinde soğutma performansının sürdürülebilmesi için yalnızca pompanın çalışması yeterli değildir. Evaporatörden gerekli miktarda su akışının gerçekten geçtiğinin doğrulanması gerekir.
Pompa devrede olmasına rağmen kapalı bir vana, tıkalı filtre, pompa arızası, hava yapmış bir tesisat veya başka bir hidrolik problem nedeniyle su akışı azalabilir ya da tamamen kesilebilir.
Bu durum özellikle chiller evaporatörü açısından önemli bir risktir. Yeterli su akışı olmadan soğutma çevriminin devam etmesi evaporatörde donma ve ekipman hasarı riskini artırabilir.
ENSİM DX-EFS Akış Şalterleri, soğutma suyu hattındaki akışın varlığını kontrol ederek otomasyon sistemine akış var/yok bilgisi sağlar ve chiller sisteminin güvenli çalışma mantığına dahil edilebilir. DX-EFS ailesindeki akış şalterleri sıvı akışının başlaması veya durması durumunda kontak çıkışı sağlayarak pompa ve proses ekipmanlarının kontrolünde kullanılabilmektedir.
Chiller Sistemlerinde Akış Kontrolü Neden Önemlidir?
Bir chiller sisteminde evaporatör, soğutma çevriminin en kritik bileşenlerinden biridir. Soğutulmuş su evaporatörden geçerken enerjisini soğutucu akışkana aktarır.
Bu işlemin güvenli şekilde gerçekleşebilmesi için evaporatör içerisinden yeterli miktarda su geçmesi gerekir.
Daikinin chiller kurulum dokümanında evaporatörden yeterli su akışının sağlanması için su devresine bir flow switch kurulmasının gerekli olduğu belirtilmektedir. Aynı dokümanda akış kesildiğinde ünitenin durdurulmasının temel amacının evaporatörü donmaya karşı korumak olduğu açıkça ifade edilmektedir.
Bu nedenle akış şalteri, chiller sisteminde yalnızca akışı gösteren yardımcı bir ekipman değil, koruma ve interlock sisteminin önemli bir parçasıdır.
DX-EFS Akış Şalteri Chiller Sisteminde Nereye Bağlanır?
Uygulamaya ve chiller üreticisinin kurulum talimatlarına bağlı olarak akış şalteri;
- evaporatör çıkış hattına,
- soğutulmuş su tesisatına,
- evaporatör giriş veya çıkış borusuna,
- su soğutmalı chiller sistemlerinde kondenser suyu hattına
monte edilebilir.
Daikin, bazı chiller uygulamalarında evaporatör akış şalterinin giriş veya çıkış su borusuna monte edilebileceğini belirtmektedir. Su soğutmalı santrifüj chiller dokümanında ise hem evaporatör hem de kondenser suyu için akış interlockları tanımlanmaktadır.
Tipik bir soğutulmuş su devresi şu şekilde düşünülebilir:
Chiller Evaporatörü → DX-EFS Akış Şalteri → Soğutulmuş Su Hattı → HVAC Sistemi / Proses → Dönüş Hattı → Pompa → Evaporatör
Buradaki DX-EFSin temel görevi, chiller kontrol sistemine “su akışı mevcut” bilgisini sağlamaktır.
Chiller Çalışmadan Önce Akışın Doğrulanması
Chiller sistemlerinde kullanılan temel güvenlik mantıklarından biri, kompresör devreye alınmadan önce su sirkülasyonunun doğrulanmasıdır.
Örneğin sistem;
Pompa Çalışıyor → Su Akışı Doğrulandı → Chiller / Kompresör Çalışmasına İzin Ver
mantığıyla tasarlanabilir.
Daikinin su soğutmalı chiller dokümanında su akış interlocklarının amacı, evaporatör ve kondenser su pompaları çalışıp akış gerçekten oluşana kadar kompresörün çalışmasını engellemek olarak açıklanmaktadır.
Bu ayrım önemlidir.
Çünkü;
Pompanın elektriksel olarak çalışıyor olması, boru hattında yeterli su akışının bulunduğunu garanti etmez.
Akış şalteri burada pompa çalışma bilgisinden bağımsız olarak, boru içerisinde gerçek bir akış hareketinin oluşup oluşmadığını kontrol eden ek bir güvenlik katmanı oluşturur.
Akış Kesilirse Ne Olur?
Normal çalışma sırasında su akışı aniden durabilir veya kritik seviyenin altına düşebilir.
Böyle bir durumda akış şalterinin kontak durumunun değişmesi chiller kontrol sisteminde alarm veya shutdown komutu için kullanılabilir.
Johnson Controlsun YK chiller kontrol dokümanında evaporatör suyu akarken flow switch kontağının kapandığı, kontak iki saniye boyunca açık kaldığında ünitenin kapatıldığı belirtilmektedir.
Dolayısıyla tipik bir güvenlik senaryosu şu şekilde oluşturulabilir:
Normal Akış → DX-EFS Kontağı Aktif → Chiller Çalışıyor
Akış Kaybı → Kontak Değişimi → Flow Alarm → Chiller / Kompresör Koruma Durdurması
Bu kontrol mantığı sayesinde soğutma çevriminin yetersiz su sirkülasyonu altında devam etmesi önlenebilir.
Evaporatörün Donmaya Karşı Korunması
Chiller sistemlerinde düşük veya sıfır su akışının en önemli sonuçlarından biri evaporatörde oluşabilecek donma riskidir.
Evaporatörden geçen su miktarı ciddi şekilde azaldığında, ısı transferi tasarlanan çalışma koşullarından uzaklaşır. Soğutma çevrimi devam ettiği takdirde suyun lokal olarak aşırı soğuması ve donması ekipman açısından ciddi bir problem oluşturabilir.
Daikin bu nedenle evaporatördeki su akışının sürekli kontrol edilmesini donma korumasının bir parçası olarak tanımlar. İlgili dokümanda flow switchin kesintiye uğrayan su akışı durumunda üniteyi durdurarak evaporatörü donmaya karşı koruduğu belirtilmektedir.
Bu açıdan DX-EFS akış şalterinin görevi:
Akışı ölçmekten çok, güvenli çalışma için gerekli akış koşulunun mevcut olup olmadığını doğrulamaktır.
Düşük Akışın Erken Algılanması
Chiller tesisatındaki problem her zaman su akışının tamamen durmasıyla başlamaz.
Örneğin;
filtrenin kirlenmesi,
vananın tam açılmaması,
pompa performansının düşmesi,
tesisat içerisindeki direnç artışı
veya boru hattındaki başka bir hidrolik problem
su debisinin zaman içerisinde azalmasına neden olabilir.
Daikinin ilgili chiller dokümanında flow switchin nominal evaporatör debisinin belirli bir seviyesinin altında müdahale edecek şekilde ayarlanabileceği ve bunun hem evaporatörün korunmasına hem de su filtresindeki tıkanmanın algılanmasına yardımcı olabileceği belirtilmektedir.
DX-EFS in anahtarlama noktası da kullanılan modelin teknik sınırları ve sistem tasarımı dikkate alınarak uygun şekilde seçildiğinde, kritik akış kaybının otomasyona aktarılmasına yardımcı olabilir.
Sonuç
Chiller ve HVAC tesislerinde verimli soğutmanın temel koşullarından biri kesintisiz ve yeterli su sirkülasyonudur.
Pompanın çalışması tek başına bu sirkülasyonu garanti etmez. Bu nedenle evaporatör ve gerektiğinde kondenser suyu hattında gerçek akışın doğrulanması kritik önem taşır.
ENSİM DX-EFS Akış Şalterleri, soğutma suyu hatlarında akış var/yok kontrolü sağlayarak chiller otomasyonuna önemli bir güvenlik bilgisi kazandırır.
Doğru uygulamada sistem;
Pompa Çalışıyor + Akış Var = Chiller Çalışmasına İzin
Pompa Çalışıyor + Akış Yok = Alarm / Chiller Koruması
mantığıyla çalıştırılabilir.
Böylece DX-EFS, yalnızca suyun akıp akmadığını kontrol eden bir saha elemanı değil; evaporatörün korunması, kompresör güvenliği ve HVAC sisteminin kesintisiz işletilmesi için kullanılan önemli bir proses güvenlik bileşeni haline gelir.
ENSİM DX-EFS Akış Şalterleri ile chiller ve HVAC sistemlerinizde su akışını güvenilir şekilde doğrulayın, ekipmanlarınızı akış kaybına karşı koruyun.