Yangın söndürme sistemlerinde suyun boru içerisinde bulunması yeterli değildir. Bir sprinkler başlığı açıldığında oluşan gerçek su akışının algılanması, sistemin yangına müdahale ettiğinin kontrol sistemine iletilmesi açısından kritik bir adımdır.
Bu nedenle ıslak sprinkler tesislerinde kullanılan akış şalterleri, boru hattındaki su hareketini elektriksel bir kontak bilgisine dönüştürerek yangın izleme ve alarm sistemlerinin önemli bir parçasını oluşturur.
Sprinkler Açıldığında İlk Değişen Şey: Akış
Normal durumda ıslak sprinkler boruları basınçlı suyla doludur ancak sürekli bir akış bulunmaz.
Yangın nedeniyle bir sprinkler başlığı aktive olduğunda su çıkışı başlar ve boru hattında akış meydana gelir. Ana kolon, dağıtım veya zon hattına yerleştirilen uygun bir waterflow switch, bu değişimi algılayarak alarm sistemine sinyal gönderilmesinde kullanılabilir.
Potter’ın VSR serisi de tam olarak bu prensiple çalışır. Üretici, bu cihazları ıslak sprinkler sistemlerinde kullanılan vane tipi waterflow alarm switch olarak tanımlar; büyük tesislerde bölüm bazlı akış algılama için de kullanılabileceklerini belirtir.
Tipik mantık şöyledir:
Sprinkler Açılır → Su Akışı Başlar → Akış Algılanır → Kontak Değişir → Yangın Alarm Sistemi Bilgilendirilir
Büyük Tesislerde Hangi Bölgede Akış Başladığını Bilmek
Fabrika, rafineri, depo veya büyük üretim tesislerinde sprinkler sistemi birçok farklı zona ayrılabilir.
Bu durumda yalnızca ana hatta akış olduğunu bilmek yerine, hangi bölümde su akışının başladığını tespit etmek işletme ve acil durum yönetimi açısından önemli olabilir.
Potter, VSR-FEX modelinin büyük sistemlerde sectional waterflow detector olarak da kullanılabileceğini açıkça belirtmektedir.
Bu yaklaşım sayesinde akış kontrolü;
Ana Riser → Zon 1 → Zon 2 → Zon 3
gibi farklı bölümlerde yapılabilir ve yangın sırasında aktif olan hat daha hızlı belirlenebilir.
Tehlikeli Sahalarda Standart Bir Elektrik Ekipmanı Yeterli Değildir
Petrol ve gaz tesisleri, petrokimya sahaları, solvent depolama alanları ve bazı kimya tesislerinde sprinkler hattı patlayıcı atmosfer oluşabilecek bölgelerden geçebilir.
Bu durumda akış algılama ekipmanının yalnızca su akışını kontrol etmesi değil, bulunduğu tehlikeli saha için uygun koruma yapısına sahip olması gerekir.
Potter’ın VSR-FEX modeli özellikle hazardous location içerisinde bulunan wet sprinkler sistemleri için explosion-proof waterflow switch olarak geliştirilmiştir ve ürün için ilgili hazardous-location sınıflandırmaları ile ATEX dahil çeşitli onaylar belirtilmektedir.
ENSİM DX-EFS ürün ailesinde de patlayıcı gaz ve toz ortamlarına yönelik ATEX sertifikalı exproof akış şalteri seçenekleri bulunmaktadır. DX-EFS 41; sıvı, hava ve gaz hatlarında akışın başlaması veya durması durumunda NA/NK kontak çıkışı sağlayabilen exproof bir modeldir.
DX-EFS Bu Proseste Ne Sağlar?
Akış şalterinin temel avantajı, boru hattındaki fiziksel hareketi doğrudan bir elektriksel sinyale dönüştürmesidir.
Uygun model ve proje tasarımıyla DX-EFS tipi bir akış şalteri;
- su akışının başladığını algılamak,
- hattın akış durumunu kontrol sistemine aktarmak,
- zon veya proses hattında flow/no-flow kontrolü oluşturmak,
- tehlikeli sahalarda exproof akış kontrolü sağlamak
amacıyla değerlendirilebilir. DX-EFS ailesinin resmi ürün bilgilerinde de akış başladığında veya durduğunda kontak çıkışı oluşturduğu ve ATEX sertifikalı exproof modeller bulunduğu belirtilmektedir.
Yangın Sistemlerinde Sertifikasyon En Az Akış Algılama Kadar Önemlidir
Sprinkler sistemleri sıradan proses hatlarından farklıdır; doğrudan can ve tesis güvenliği ile ilişkilidir.
Bu nedenle bir akış şalterinin teknik olarak su akışını algılayabilmesi, her yangın alarm uygulamasında kullanılabileceği anlamına gelmez.
Örneğin Potter VSR-FEX, üretici tarafından özel olarak sprinkler waterflow alarm uygulaması için sunulmakta ve UL, FM ve ilgili yangın sistemi standartlarına yönelik onayları belirtilmektedir.
DX-EFS’in sprinkler veya yangın alarm sisteminde kullanılmasının planlandığı projelerde ise ATEX uygunluğunun yanında projenin istediği yangın sistemi sertifikaları, yerel yönetmelikler, alarm paneli gereksinimleri ve teknik şartname ayrıca kontrol edilmelidir.
Akış Başladığında Sistem Bunu Bilmelidir
Bir sprinkler sisteminin görevi yalnızca yangına su ulaştırmak değildir. Sistemin gerçekten devreye girdiğinin mümkün olduğunca hızlı ve güvenilir şekilde algılanması da gerekir.
Akış şalterleri, boru hattındaki su hareketini elektriksel bir bilgiye dönüştürerek bu kontrol zincirinin önemli bir parçasını oluşturur.
Özellikle tehlikeli alanlarda ise doğru akış algılamanın yanında exproof ekipman seçimi de kritik hale gelir.
ENSİM DX-EFS serisi, ATEX sertifikalı exproof modelleri ve akış var/yok kontak çıkışı sayesinde tehlikeli endüstriyel sahalardaki akış kontrol uygulamalarına çözüm sunar. Yangın sprinkler sistemlerinde kullanımı planlanıyorsa, seçilen modelin projenin gerektirdiği özel yangın sistemi onaylarına uygunluğu ayrıca doğrulanmalıdır.